27 C
Kathmandu
Sunday, September 20, 2020
2020 Sep 20, Sunday 06:30

TRENDING .

लोप हुदै मधेश सस्कृती

- Advertisement -

परासी-बढ्दो आधुनिकता संगै पश्चिम नवलपरासीमा पुराना रिती सस्कृती लोप हुने अवस्थामा छन् । केही वर्ष सम्म गाउंघरमा गुजंने मौलिक बाजा , भेषभुषा र परम्परा नयां पुस्ताका लागि नौलो लाग्न थालिसकेको छ । केही वर्ष अघि सम्म परासीका गाउंगाउंमा फरुवा नाचं खुप नाचिन्थ्यो । कामबाट फुर्सद मिल्ने बित्तिकै युवाहरु जमघट भएर यो नाचंमा रमाउने गर्दर्थे । तर अहिले मोबाईल , टिभी , इन्टरनेटको विकासले यो नाचं लोप भएको छ । युवायुवती घरमा नै मोवाइल , ल्यापटपमा रमाउन थालेका छन् । फुर्सदीलो भएपछि पहाडी क्षेत्रमा रोधीमा गाउंने जस्तै पश्चिम नवलपरासीको ग्रामीण क्षेत्रमा स्थानीयले ‘फरुवा’ नाचेर मनोरंजन लिने चलन थियो । टोलका बुढापाका, युवा जम्मा भएर रमाईलो गित गाउने , भगवानको स्तुती गर्ने गर्दछन् । यसैमा सबैजना आनन्द लिदै स्वरमा स्वर मिलाएर साथ दिने चलन हराएको परासीका देवेन्द्र यादब बताउछन् । ‘तराई क्षेत्रका सवै समुदाय यसमा रमाएपनि यो यादव समुदायको परम्परागत नाचं हो । हलोको फाली दुई वटा औलामा राखेर आवाज निकाल्ने , खुट्टामा घुंघुरु बाधेंर डफला बजाउदै चुट्कामा झुम्नु नै यो नाचंको विशेषता हो ।’उनले भने, ‘ पुरुषहरु मात्र नाच्ने यो सस्कृतीमा अभिनय र आकर्षक नृत्यद्धारा दर्शकलाई आकर्षित गरीन्छ ।’

   पहिले पहिले बाध्यवाधन नहुदा हलोमा प्रयोग गरीने फलामको फाली प्रयोग गरेर आकर्षक धुन निकालिने गरीन्थ्यो ।  कला र साहसको संयोजनकारुपमा यस नाचंमा शरिरमा ईट्टा फुटाउने , दातंले टोकेर मानिसलाई उचाल्ने तथा विभिन्न शारिरीक अभ्यास कला प्रस्तुत गरीन्छ । कला साहस र संगित मार्फत मनोरंजन लिनुका साथै समाजमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरीन्छ । खुसीमा मात्र होईन दुःख पिर परेका व्यक्तिहरुलाई जीवन सर्घष र दुःख सुःख एक रथका दुई पाङग्रा हुन भन्ने सन्देश दिने गरीन्छ । अहिले भने यो नाचं मेला महोत्तसवमा मात्र प्रर्दशन गर्ने गरीन्छ । पुराना पुस्ताले मेला महोत्तसवमा मधेशको पुरानो सस्कृतीको जर्गेनागर्ने भन्दै नयां पुस्तालाई जानकारीका लागि प्रस्तुत गरीने यो नाचं लोप हुने अवस्थामा छ । यसको संरक्षणका लागि नयां पुस्ताले पनि चासो देखाएका छैनन् । 

हरायो भरभुजवा
समुदायमा सबै मानिस सम्पन्न हुदैनन् । कोही दैनिक ज्यालादारीले मात्र बिहान बेलुकाको छाक टार्न सक्ने हुन्छन् । कोही अरुलाई नै काम दिन सक्ने हुन्छन् । यही विभेदलाई हटाउन मधेशमा गाउंभरीका जम्मा भएर एकै स्थानमा भुट्ने भरभुजवा बनाउने र सबैले खाने चलन थियो । वर्षमा केही दिन भएपनि यसले सामाजिक उत्तरदायित्व बहन गरेको महसुस हुने गर्दथ्र्यो ।

पश्चिम नवलपरासीमा पनि यस्तो चलन थियो । तर आज भोलि स्थानीय भाषामा भुजा भुज्ने चलन लोप हुदै गएको छ । बजारमा पाईने भन्दा गाउंघरमा नै तयार पारीने यो भुजा स्वादिष्ट र जाडो महिनामा स्वास्थयका लागि पनि राम्रो मानिन्थ्यो । । ‘हरेक टोलटोलमा भुजा बनाउने चुलो हुने गर्दथ्र्यो । गाउलेहरू जाडो महिनामा प्राय प्रत्येक दिन आफु संग भएको खाध्यान्नको भुजा बनाउन भरभुजवामा जम्मा हुने गर्दर्थे । ’रामग्राम १८ का देवकरण भरले भने ,‘टोलभरीका जम्मा भएर विभिन्न खाध्यान्न भुट्ने र सबैले बाढेर खाने चलन थियो । भारमा भुज्नेहरु धेरै भएकाले लाममा बसी भुजा भुजेर परिवारसंग बसेर खाईन्थ्यो । यही भुजा खेतमा काम गर्ने मजदुरलाई पनि नास्ताको रूपमा खुवाउने चलन थियो ।’टोलभरीका मानिसले आफुसग घरमा उपलब्ध चना, चामल, मकै, भटमास, अनदी धान , बदाम, चिउरा लगायतका अनाजहरूको भुजा भुजाउने गर्दर्थे । धेरै जनालाई एकै पटक खाध्यान्न भुट्नुपर्ने भएकाले जमीनमुनि ठूलो खाडलमा आगो बालेर चुलोमाथि दुई वा तीनवटा माटोको हांडीहरु राख्ने चलन थियो । ‘यो परम्पराले गाउंमा भाईचारा बढाउने , बाडेर खानुपर्दछ भन्ने सकारात्मक प्रभाव पार्ने काम गरेको थियो ।’पाल्हीनन्दन गाउंपालिका ४ का ६५ वर्षिय रामर्वक्ष रौनियारले भने,‘अहिले एउटै टोलका छिमेकी पनि चिन्न नसक्ने अवस्था छ । पुराना सस्कृती लोप हुदै जादा सहयोगी भावना र भाईचारा पनि गुम्दै छ ।’

मुखीया छान्ने परम्परा हरायो
तराईमा थारु समुदायलाई भुमीपुत्र भनेर चिनिन्छ ।विशेषगरी खेती गरेर जिविका चलाउने यो समुदायमा मुखीयाको निर्देशन अनुसार काम हुने गर्दछ । यो समुदायले मान्ने जितिया , बड्की आईतबार ,माघी जस्ता पर्व आजभोली रौनक पनि पहिले जस्तो छैन् । अन्य पर्व भन्द्या माघीलाई विशेषरुपमा हेर्ने गरीन्छ । यो पर्वमा गाउंको अगुवा मुखीया छान्ने परमपरा थियो । तर अहिले यो परमपरा हराएको छ । यो पर्वमा कामका लागि घर बाहीर गएका परिवारका सदस्य र आफन्ति बिच भेटघाट र वर्षदिन भरीको कामको समिक्षा संगै आफन्तीमा रामाईलो गर्ने चलन छ । तर , नयां पुस्तालाई माघीको परम्परागत मुल्य मान्यता राम्ररी थाहा थिएन् । रमाईलोका लागि मात्रै आधुनिक तबरले यो पर्व मनाउछन् । माघी पर्वमा पहिले पहिले गाउंको मुखीया चुन्ने प्रचलन रहको थियो । मुखीया चुनेपछि उस्ले चौकीदार र गाउंमा कस्ले के गर्ने भन्ने जिम्मेवारी दिने गर्दथ्यो । तर अहिले त्यो परम्परा हटेको छ । अघिल्लो दिन मछवारीको दिन माछा मारेर माघे सक्रान्तिको दिनमा दिदी वहिनी , आफन्त र गाउंका अगुवा बोलाएर गित गाउदै आफ्ना पिरमर्का पोख्ने र रमाईलो गर्ने प्रचलन हराएको छ । ‘माघि पर्व हाम्रो थारु जातीको नयां वर्ष हो । यस अबसरमा वर्षभरीको कामको समिक्षा र आगामी सालको लागि मुखीया छान्ने परम्परा थियो ।’पश्चिम नवलरासी सरावल गाउंपालिका २ का जित बहादुर चौधरीले भने,‘मुखीया छान्ने परम्परा हटेको भएपनि नयां पुस्ताले सास्कृतिक कार्यक्रम गरेर शुभकामना आदान प्रदान गर्ने गरीन्छ ।’

2076-10-03

ताजा खबर

प्राकृतिक विधिबाट कसरी फोक्सोलाई तन्दुरुस्त राख्ने ?

फोक्सो किन खराब हुन्छ ? यसमा अनेक कारण छन् । खासगरी वायु प्रदूषण र धुम्रपान फोक्सो खराब गर्ने मूल कारण हुन् ।
- Advertisement -

निद्रा र सुन्दरताबीचको सम्बन्ध

राम्रो स्वास्थ पाउनका लागि सही र पौष्टिक भोजन सेवन गर्नु अति नै आवश्यक हुन्छ । यसको साथै आफ्नो दिमाग ताजा र रिल्याक्स...

पानीको वाफ : अनुहारको छाला र फोक्सोलाई फाइदा

हामीसँग कतिपय यस्ता प्राकृतिक विधी छन्, जो सौन्दर्यदेखि स्वास्थ्यसम्म लाभदायक मानिन्छ । जस्तो कि, पानीको वाफ । एकदमै सरल र छरितो विधी...

दुध चियाले निम्त्याउने स्वास्थ्य समस्या

धेरैजसो नेपालीले दिनको सुरुवात नै चियाबाट गर्छ । आफ्नै भान्सामा पाकेको तात्तातो चिया पिएपछि ज्यान तंग्रिएको महसुष गर्छन् । त्यसो त पाहुनालाई...

Related news

एकैदिन २८८ कोरोना संक्रमित थपिए, संक्रमितको संख्या २००० नाघ्यो

२० जेठ, काठमाडौं । पछिल्लो २४ घण्टामा थप २८८ जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को संक्रमण पुष्टि भएको छ । यससँगै नेपालमा कुल...

वीरगञ्जमा थपिएका १७ जना संक्रमित एकै परिवारका सदस्य

१७ जना संक्रमित एकै परिवारका सदस्य भएको पाइएको छ । वीरगञ्ज महानगरपालिका–३ छपकैयास्थित त्यही परिवारका ३६ वर्षीय पुरुषलाई आइतबार...

एसईई परीक्षा जेठ अन्तिममा गर्न सिफारिस

१८ वैशाख, काठमाडौं । राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डका अध्यक्ष प्रा. डा. चन्द्रमणि पौडेलको नेतृत्वको कार्यदलले माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) जेठ अन्तिम साता गर्न...

नेपालगञ्जमा कोरोना संक्रमितको संख्या २५ पुग्यो, आज मात्रै २४ जना थपिए

नेपालगञ्जमा २५ जनामा कोरोना संक्रमण भएको पुष्टि भएको छ। यो सहित नेपालगञ्जमा संक्रमितको संख्या २५ पुगेको छ। आइतबार मात्र नेपालगञ्जमा २४ जनामा कोरोना संक्रमण भएको पुष्टि

एक उत्तर छोड्न

कृपया आफ्नो टिप्पणी प्रविष्ट गर्नुहोस्!
कृपया आफ्नो नाम यहाँ प्रविष्ट गर्नुहोस्